Narsistik Aile Sistemi Nedir? Çocuklara Verilen Roller ve Yetişkinlikteki Etkileri
Güncelleme tarihi: 5 Ağu
Narsistik Aile Sistemi: Ailede Roller Neden Bir Yüke Dönüşür?
Her ailenin kendine özgü bir düzeni ve iç işleyişi vardır. Bu dengede herkesin bir yeri ve rolü bulunur. Bu durum başlı başına sorunlu değildir. Ancak bazı ailelerde bu roller o kadar katılaşır ki, çocuk kendisi olmaktan çok bir görevi yerine getiren birine dönüşür. Bu yazıda, bu örüntünün ne olduğunu ve yetişkinlikte nasıl iz bıraktığını konuşacağız.
Kabul Edilen Çocuk, Şekillenen Çocuk
Bazı ailelerde çocuklar oldukları gibi kabul edilir. Hata yaparlar, kızarlar, üzülürler; yine de sevgi yerinde durur. Ancak bazı ailelerde sevgi koşullu hale gelir. Çocuk zamanla şunu öğrenir: sevilmek için başarılı olmak, uslu olmak ya da kimseyi üzmemek gerekir. Bu öğrenme çoğu zaman sözle değil, atmosferle gerçekleşir.
Narsistik Aile Sistemi Ne Demektir?
Psikoloji literatüründe, ebeveynin ihtiyaçlarının sürekli merkeze alındığı ve aile sisteminin bunun etrafında şekillendiği bazı örüntüler narsistik aile sistemi olarak tanımlanır. Bu ailelerde çocuğun ihtiyaçları ikinci plandadır. Çocuk, ebeveynin duygusal dengesini korumakla görevli hale gelebilir. Burada çok önemli bir not gerekiyor: Bu bir tanı kategorisi değildir. Hiç kimseye, hele ki sosyal medya üzerinden, bu şekilde tanı konulamaz. Bu kavram, aile içindeki ilişki örüntülerini anlamaya yardımcı olan bir çerçevedir. Amaç etiketlemek değil, anlamaktır.
Çocuklara Verilen Roller
Bu tür sistemlerde çocuklar çoğu zaman kendileri olabilmek yerine bir role uyum sağlar. En sık görülen roller şunlardır:
Başarılı çocuk: Ailenin gururunu taşır, değeri başarısına bağlıdır.
Sorun çıkaran çocuk: Ailedeki gerilimin taşıyıcısı olur.
Kimseyi üzmeyen çocuk: Görünmez kalarak var olmaya çalışır.
Herkesi kurtaran çocuk: Ailedeki duygusal onarımı üstlenir.
Bu roller bilinçli olarak dağıtılmaz. Çoğu zaman aile dengesi içinde kendiliğinden gelişir. Çocuk ise bu rolün dışında var olamayacağını düşünebilir; çünkü rol, ona ailede bir yer sağlamaktadır.
Yetişkinlikteki İzleri
Çocukluğunda bir role sıkışan kişi, yetişkinlikte sıklıkla şu örüntüleri taşır:
Hayır demekte zorlanmak
Sürekli onay aramak
Kendini değersiz hissetmek
Değerinin ancak başarısıyla var olduğuna inanmak
Başkalarının ihtiyaçlarını kendi ihtiyaçlarının önüne koymak
Bu örüntüler kişilik kusuru değildir. Bir zamanlar hayatta kalmayı ve sevilmeyi sağlamış stratejilerin, artık gerekmediği bir hayatta çalışmaya devam etmesidir.
Fark Etmek Neden Önemli?
Bu örüntüleri fark etmek, geçmişi suçlamak ya da ebeveynleri yargılamak için değildir. Amaç, bugünkü yaşamınızı daha iyi anlamaktır. Çünkü farkındalık, değişimin ilk adımıdır. Bir davranışın nereden geldiğini gördüğünüzde, onu sürdürüp sürdürmemek ilk kez bir tercih haline gelir.
Kendi Yolculuğunuzda Farkındalık Geliştirmek
Farkındalık geliştirmek, kendinizi tanımanın en önemli adımlarından biridir. Kendinize karşı nazik olun. Duygularınızı kabul edin ve onları anlamaya çalışın. Bu süreçte kendinize zaman tanıyın. Her şeyin bir anda değişmesini beklemeyin. Küçük adımlarla ilerlemek, büyük değişimlerin kapısını açar.
Duygusal Sınırlar Koymak
Duygusal sınırlar koymak, sağlıklı ilişkiler kurmanın anahtarıdır. Kendinizi korumak için sınırlarınızı belirleyin. Bu, başkalarıyla olan ilişkilerinizde daha sağlıklı bir denge kurmanıza yardımcı olur. Sınırlarınızı belirlemek, kendinize değer verdiğinizi gösterir. Unutmayın, sağlıklı sınırlar koymak, başkalarına karşı da saygı göstermek anlamına gelir.
Bu Serinin Devamı
Önümüzdeki yazılarda bu aile sistemlerinde sık görülen rolleri tek tek ele alacağız: altın çocuk, günah keçisi, görünmez çocuk, kahraman çocuk ve ebeveynleşen çocuk. Bu süreçte destek almak isterseniz, kadın ruh sağlığı alanında çalışan bir uzman psikolojik danışmana başvurabilirsiniz.
Kaynakça:
Donaldson-Pressman, S. & Pressman, R. M. (1994). The Narcissistic Family. Jossey-Bass.
Minuchin, S. (1974). Families and Family Therapy. Harvard University Press.
Bowen, M. (1978). Family Therapy in Clinical Practice. Jason Aronson.
Wegscheider-Cruse, S. (1981). Another Chance: Hope and Health for the Alcoholic Family. Science and Behavior Books.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; kişilere tanı koymak için kullanılamaz ve birebir psikolojik danışmanlık sürecinin yerine geçmez.
Yorumlar